Snijplanken, microplastics en PFAS: waar moet je op letten?
Microplastics en PFAS komen steeds vaker in het nieuws, en ook de snijplank wordt genoemd. Hoe zit dat precies? We zetten op een rij wat onderzoek zegt, welke materialen een alternatief zijn en waar je bij het kopen op let.
Over microplastics en PFAS gaan veel verhalen rond. Sommige kloppen, andere zijn overdreven. In dit artikel houden we het bij wat bekend is, en zeggen we eerlijk waar de kennis nog ophoudt.
Wat zijn microplastics?
Microplastics zijn plastic deeltjes kleiner dan 5 millimeter. Ze ontstaan onder andere als plastic producten slijten. Ze worden gevonden in water, voedsel en lucht, en ook in het menselijk lichaam. Wat ze precies met je gezondheid doen, wordt nog onderzocht. Een duidelijk antwoord is er nog niet.
Komen er microplastics uit een kunststof snijplank?
Ja. Elke keer dat je met een mes over een kunststof plank gaat, maak je kleine kerven. Daarbij komen deeltjes los, en een deel daarvan belandt op je eten.
Een Amerikaanse studie uit 2023, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Environmental Science & Technology, heeft dat gemeten bij planken van polyethyleen (PE) en polypropyleen (PP), de twee meest gebruikte kunststoffen. De onderzoekers schatten dat iemand via een kunststof snijplank tot tientallen miljoenen microplastic-deeltjes per jaar kan binnenkrijgen. Hoeveel precies, hangt af van het materiaal, hoe hard je snijdt en wat je snijdt.
Twee kanttekeningen:
- In hetzelfde onderzoek werd in een eerste labtest geen schadelijk effect op cellen gevonden. Of de deeltjes schadelijk zijn, is dus nog niet aangetoond.
- Ook houten planken laten bij het snijden vezels los. Dat zijn alleen houtdeeltjes, geen plastic.
Wil je de hoeveelheid microplastics in je keuken beperken? Dan is de snijplank een eenvoudige plek om te beginnen.
Wat zijn PFAS?
PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn een grote groep chemische stoffen die water, vet en vuil afstoten. Ze worden ook wel ‘forever chemicals’ genoemd, omdat ze in de natuur en in het lichaam nauwelijks afbreken. Je vindt ze onder andere in:
- antiaanbaklagen van pannen;
- vetafstotend papier en sommige voedselverpakkingen;
- water- en vuilafstotende textiel en coatings.
Volgens het RIVM krijgen veel mensen in Nederland meer PFAS binnen dan gezond is, vooral via voedsel en drinkwater. De EU scherpt de regels daarom aan. Zo mogen voedselverpakkingen sinds augustus 2026 geen PFAS meer bevatten boven strenge grenswaarden.
Zitten er PFAS in snijplanken?
In de meeste snijplanken worden PFAS niet bewust toegevoegd. Het risico zit vooral in:
- Coatings: een plank met een vuil- of waterafstotende afwerking kan PFAS bevatten.
- Productiehulpmiddelen: bij het maken van sommige kunststoffen worden fluorhoudende hulpstoffen gebruikt.
Omdat fabrikanten dit zelden vermelden, kun je het van buitenaf niet zien. Wil je zekerheid, kies dan een plank waarvan de fabrikant aangeeft dat hij PFAS-vrij is, of vraag het na bij de verkoper.
Welke snijplank kies je dan?
| Materiaal | Microplastics | Aandachtspunt |
|---|---|---|
| Kunststof (PE/PP) | Ja, bij elk gebruik | Krijgt groeven, moet op tijd vervangen worden |
| Hout | Nee, alleen houtvezels | Niet in de vaatwasser, vraagt onderhoud |
| Bamboe | Nee, wel lijm in naden | Hard voor messen, niet in de vaatwasser |
| Glas en RVS | Nee | Maakt messen snel bot |
| Houtvezel | Geen PE of PP | Bevat een hars als bindmiddel (zie hieronder) |
Een eerlijk woord over houtvezel
Een houtvezelplank, zoals de Woodlie snijplank, bestaat uit 80% houtvezel en 20% voedselveilige hars. Die hars is een kunsthars die de vezels bij elkaar houdt. Het is dus niet eerlijk om te zeggen dat zo’n plank ‘plasticvrij’ is, en dat doen wij ook niet.
Wat wel verschilt van een kunststof plank:
- Het materiaal is geen polyethyleen of polypropyleen, de kunststoffen uit het onderzoek hierboven.
- Het grootste deel bestaat uit natuurlijke houtvezel.
- Het oppervlak is hard en niet-poreus, waardoor het minder snel diepe groeven krijgt dan een zachte kunststof plank.
- De Woodlie snijplank is PFAS-vrij volgens onze fabrikant en heeft geen antiaanbaklaag.
Specifiek onderzoek naar slijtagedeeltjes van houtvezelplanken is er nog niet. Wie helemaal geen kunstmatig materiaal wil, kiest een plank van massief hout en neemt het onderhoud voor lief.
Wat kun je zelf doen?
- Vervang kunststof planken met diepe groeven. In die groeven komen deeltjes los en blijven ook bacteriën zitten.
- Snijd geen rauw vlees en brood op dezelfde plank zonder afwassen ertussen. Dat is goed voor de hygiëne, los van microplastics.
- Gebruik geen beschadigde antiaanbakpannen. Ook daar zitten vaak PFAS in.
- Kies bij een nieuwe plank bewust: hout, houtvezel of glas (met dat laatste gaan je messen alleen niet lang mee).
Meer over de voor- en nadelen van elk materiaal lees je in wat is het beste materiaal voor een snijplank?
Veelgestelde vragen
Komen er microplastics uit een plastic snijplank?
Ja. Bij het snijden ontstaan kerven en komen kleine kunststofdeeltjes los. Onderzoek uit 2023 schat dat dit kan oplopen tot tientallen miljoenen deeltjes per jaar. Wat dat voor je gezondheid betekent, is nog niet duidelijk.
Welke snijplank geeft geen microplastics af?
Planken van massief hout, glas en RVS bevatten geen kunststof. Houtvezelplanken bevatten geen PE of PP, maar wel een hars als bindmiddel. Bamboe planken zijn vaak gelijmd.
Zitten er PFAS in snijplanken?
Meestal niet bewust toegevoegd, maar coatings en sommige productiehulpmiddelen kunnen PFAS bevatten. Vraag het bij twijfel na bij de fabrikant of verkoper.
Is de Woodlie snijplank PFAS-vrij?
Ja, volgens onze fabrikant bevat de plank geen PFAS. Hij bestaat uit geperste houtvezel en voedselveilige hars en heeft geen antiaanbaklaag.
Is een houten snijplank gezonder dan plastic?
Een goed onderhouden houten plank is minstens zo hygiënisch als kunststof en geeft geen microplastics af. Het nadeel is het onderhoud: hout mag niet in de vaatwasser en moet je regelmatig oliën.
Conclusie
Kunststof snijplanken geven bij het snijden microplastics af. Hoe schadelijk dat is, weten we nog niet, maar het is een makkelijke plek om te besparen. PFAS worden in snijplanken meestal niet bewust gebruikt, maar zekerheid krijg je alleen van de fabrikant. Kies een plank die past bij hoe je kookt: hout als je onderhoud niet erg vindt, houtvezel als je het gemak van de vaatwasser wilt zonder PE of PP.
Bekijk de Woodlie snijplank als je een houtvezelplank zoekt die in de vaatwasser kan.
